Mütevazı bir şölen

Sanatçı Ali Taptık’ın unlimitedrag.com üzerinden okuyucuyla buluşan yazı dizisi sanatçı ve fotoğraf kitaplarını merceği altına alıyor. Serinin sıradaki yazısının odağında Yusuf Darıyerli’nin Şölen - The Wedding Feast isimli kitabı var

Yazı: Ali Taptık

Yusuf Darıyerli, Şölen - The Wedding Feast, 2024. Fotoğraf: Onagöre (Beyza Bayrak)

Kitabın kapağında çocuksu bir illüstrasyon var; kahverengiler ve maviler. ŞÖLEN - THE WEDDING FEAST. Yan kâğıdı da benzer şekilde desenli, şirin ama fazla konuşkan değil. Sanki el yazısıyla yazılmış bir illüstrasyon kitabına bakacağım gibi bir his veriyor. İsviçre cilt: karton kapak sırta yapışık. Merak ettirecek bir kitap. Özellikle de Yusuf Darıyerli’nin işlerini bilenleri.

Sonra fotoğraflar geliyor. Tribünden bakan bir adam, siyah kanatlar, ayağına kadar kurulan bir düğün. Plastik sandalyeler, koca tencereler, doğada bir hazırlık. Uzun kumaşlar, griye uyar mı uymaz mı diye düşündüren renkler. Bir koç, örgülü uzun saçlar, çocuklar; bir hazırlık hengamesi. Fotoğraflara bakıyorum, eğlence giderek hızlanıyor. Kenarda kalanları da görebiliyoruz: inşaatların üstünde yemek yiyenler dikkatimi çekiyor, arka planda her yere sızmış bir inşaat manzarası. Bazen yargılayan bakışlar görüyorum ya da ben öyle sanıyorum; kime baktıklarını bilmiyorum ki, o bakış onların değil benim. Bazen yalnız çocuklar, bazen keyifli halaylar.

Yusuf Darıyerli, Şölen - The Wedding Feast, 2024. Fotoğraf: Onagöre (Beyza Bayrak)

Karmaşık kompozisyonlardan bir düzen çıkarmakta usta bir gözün rehberliğinde düğünlere misafir oluyoruz. Aslında bu işin zor taraflarından biri bu hengamenin içinde duyguları, tesadüfleri görünür kılmak: hem renkli hem plastik sandalyeli hem de düğün gibi dağınık bir ortamda derinlik kurmak. Fotoğraflar ilerledikçe içeri ve dışarı birbirine karışıyor; erkeklerin yüzleri başka bir hikayeler var. Ev içindeki sahneler başka bir filmin parçası gibi. Çocuklar kenarda, kırıntılar yerde, bazen bir sabah bayram namazına gelmiş gibi dizilmiş plastik sandalyeler görüyoruz. Şölen kelimesi boşuna seçilmemiş. Eskiden masalarda şarap olurdu denir kitaptaki alıntıdaki gibi; burada ise rakı var. Antidepresan mı depresan mı, kişisine göre değişir. Eğlenmenin yaşı yok ama yüzlerde küçük tereddütler de var, anlık duraksamalar.

Darıyerli aslında fotoğrafa doğrudan sanat eğitimiyle gelen bir isim değil  Boğaziçi Üniversitesi’nde bilgisayar programcılığı okuduktan sonra uzun süre bu alanda çalışıyor ve ancak 2000’lerde bütün zamanını fotoğrafa ayırmaya karar veriyor. Ben de fotoğrafa başladığım o günlerden beri kendisini takip ediyorum. Daha önce Yular isimli kitabı hakkında bir değerlendirmeyi manifold.press için kaleme almıştım. O günden beri özellikle Anadolu’daki gündelik hayatı, panayırları, köy ilişkilerini ve törensel buluşmaları belgeleyen uzun soluklu projeler üretiyor. Panayır - The Country Fair (2008), Yular (2017) ve son olarak Şölen - The Wedding Feast (2024) bu uzun bakışın kitaplaşmış hâlleri.

Yusuf Darıyerli, Şölen - The Wedding Feast, 2024. Fotoğraf: Onagöre (Beyza Bayrak)

Bu fotoğrafların bir kısmı tam düğün öncesi, bir kısmı nikâh öncesi olan biteni gösteriyor: hazırlıklar, bekleyişler, sonra kalabalık. Bir köy hayatının düzeni ama aynı zamanda onun yorgunluğu. Anadolu’da böyle bir düğünü uzun süre izleyip kitap yapmak sabır gerektiriyor; çünkü burada çok hızlı kaybolabilecek bir hayat var. Bir köy hayatı, bir kırsal düzen ve bunun görsel kaydı. Bir gün YouTube videoları kalacak, Instagram fotoğrafları kalacak; ama böyle bir bakış - hem dışarıdan hem hemen dibinden bakan bir göz - o kadar sık rastlanan bir şey değil.

Bazı fotoğraflar, evlenme ve düğün konusunu aslen, bana oldukça başka bir karakterde bir fotoğrafçıyı hatırlatıyor. Joseph‑Philippe Bevillard. Özellikle düğün fotoğraflarıyla. Boston doğumlu Bevillard üç yaşında işitme yetisini kaybettikten sonra görsel sanatlara yönelmiş, 1990’larda kare formatlı siyah beyaz portreleriyle kendi dilini kurmuş bir fotoğrafçı. Daha sonra özellikle İrlanda’daki Traveller topluluğunu belgeleyen çalışmalarıyla tanınır. Fotoğrafladığı göçmen toplulukların renkleriyle birleşen düğün sahneleri insanda merak uyandıran görüntülere dönüşür. 2021’de 212 Photography Istanbul’da da sergileme şansını bulmuştuk; keşke buralarda tekrar görebilsek. Bevillard’ın insanların dibinde onları performansa iten bir fotoğrafı var. Darıyerli daha sessiz bir tanık. 

Yusuf Darıyerli, Şölen - The Wedding Feast, 2024. Fotoğraf: Onagöre (Beyza Bayrak)

Zıt uçta olmasından mı ya da içerdiği kutlama sahnelerinden mi, bilmiyorum ama aklıma gelen bir diğer kitap şaşırtıcı zıtlıkta: Gillian Laub’un Family Matters’ı. Bu büyük, şatafatlı aile hikayesinin, Darıyerli’nin mütevazı Şölen’inden uzak olduğu çok kesin. Ama hayata yakınlık ve küçük dramatik anlara bakışlarında farkları ya da benzerlikleri, düşündürecekleri için bu iki kitaba birlikte bakarken buluyorum kendimi. Gillian Laub, Amerikalı bir fotoğrafçı, belgeselci. Family Matters diye bir kitabı var; yirmi yılı aşkın bir süre kendi ailesini fotoğraflamış, Yahudi bir aile bu. Politik görüş ayrılıkları, aile içi gerilimler, Trump döneminde derinleşen kutuplaşmayı kişisel bir perspektiften, içeriden belgelemiş. Kitap bir aile albümü gibi başlıyor ama zamanla başka bir şeye dönüşüyor: bir çatışma arkeolojisine.

Şölen 2024’te yayınlanmış ama ben ancak şimdi yazabiliyorum; son zamanlardaki ritim bozukluğumdan. Ofset baskıda siyah beyazların biraz derinlik kaybettiği hissediliyor ama fotoğraflar yine de kusursuz bir şekilde akıyor. Farklı çaplar ve durumlar arasında ilerleyen bir ritim var. Darıyerli'nin fotoğrafları -en azından bana öyle geliyor- bir fotoğraf geleneğinin güçlü bir noktasını temsil ediyor, hem baskıları hem de biçimleriyle.

Yusuf Darıyerli, Şölen - The Wedding Feast, 2024. Fotoğraf: Onagöre (Beyza Bayrak)