Okyanus Çağrı Çamcı’nın sanatı: Sırlarımızı paylaştığımız bir yer
- Seçil Epik
- 4 gün önce
- 7 dakikada okunur
Okyanus Çağrı Çamcı’nın Sub Rosa isimli kişisel sergisi, 13 Şubat - 11 Nisan 2026 tarihleri arasında Görkem İmrek küratörlüğünde Depo'da gerçekleşiyor. Sergi, aile içinde ve kuşaklar boyunca taşınan sessizlikleri bir duygusal arşiv olarak yeniden kuruyor; dile getirmenin ve bağ kurmanın politik imkânlarını gün yüzüne çıkarıyor
Yazı: Seçil Epik
Okyanus Çağrı Çamcı, Sub Rosa, Sergiden görünüm, Depo, 2026. Fotoğraf: Eyhan Çelik
Ann Cvetkovich, An Archive of Feelings isimli kitabında travma, cinsellik ve kuir kültür üzerine düşünürken “duygusal arşiv” kavramını ortaya atar. Arşiv, yalnızca resmi belgelerden, dosyalardan, kayıtlardan oluşmaz; arşiv aynı zamanda bir toplumun, bir ailenin, bir ilişkinin taşıdığı duygulardır. Atanmış toplumsal cinsiyet rolleri, görünmez fedakârlıklar, yok sayılan bakım emeği, utanç ve korkular, tutulmamış yaslar ya da bastırılmış hazlar… Hepsi, bedene ve ilişkilere yazılmış bir arşivin parçalarıdır. Bu duyguların hiçbiri bildiğimiz tanımıyla arşivlenmiş değildir ama hepsi bizde kayıtlıdır ve kuşaktan kuşağa aktarılır; ilişkiden ilişkiye dolaşır. Cvetkovich’in önerisi, bu aktarımı ve dolaşımı ciddiye almaktır. Travmayı yalnızca “olağanüstü” felaketlerle sınırlamayan; gündelik, sıradan, tekrar eden deneyimlerin de bir “yük” olabileceğini kabul eden bir bakış bu. Aynı zamanda, “Kişisel olan politiktir” söylemini bir adım daha ileri taşır: “Kişisel olan aynı zamanda bir arşivdir”; tarihi, duygular taşır.
İzmir’de yaşayan ve üreten sanatçı Okyanus Çağrı Çamcı’nın 11 Nisan’a kadar DEPO’da görülebilecek ilk kişisel sergisi Sub Rosa bu kaydı tutulmamış duygulara bakar. Sanatsal pratiği, kimlik, hafıza ve hayatta kalma eksenlerinde dolaşan sanatçı, çalışmalarında sıklıkla kişisel arşivlerden yola çıkar; aile anlatılarıyla birlikte daha geniş kuir tarihlerle ilişki kurar. Sergide sanatçının 10 yıllık üretiminden resimler ve kumaş üzeri işlemelere sergi için ürettiği ve çocukluğunu geçirdiği Giresun’a yaptığı seyahati sırasında çekilmiş bir video işi de eşlik ediyor. Latincede “gülün altında” anlamına gelen “sub rosa”, Antik Roma’dan itibaren süren gülün altında söylenenlerin sır olarak saklanması gerektiği inancına dayanan bir ifade.
Duygusal yükler de çoğu zaman sessizce ve tek başına taşınır. Okyanus’un pratiği; arşivi saklamak yerine onunla çalışmayı, sessizliği muhafaza etmek yerine onun dilini icat etmeyi önerir. Üretiminde annesi, anneannesi ve teyzelerinin yaşamlarını kendi anlatısıyla iç içe geçiren sanatçı, kuşaklar boyunca aktarılan ve çoğu zaman adı konmadan taşınan bağları sergi sahnesine taşır.
Sub Rosa sergisinde, karşıma çıkan sessizlik biçimleri, kendi hayatımdaki sessizlik alışkanlığımı daha görünür kılıyor: Aile içindeki suskunlukların başka ilişkilerde nasıl tekrarlandığı, aşk ilişkilerinde, dostluklarda kendini nasıl gösterdiği; hangi noktada “artık konuşmalıyım” diyebildiğimizi ya da diyemediğimizi… Kadınlara susmayı öğretmiş bir kültürde konuşmanın ne kadar devrimci bir hareket olabileceğini de. Sanırım Okyanus’un işlerini “devrimci” bulmamın sebeplerinden biri de bu. Kendisi için ayağa kalkma cesaretini göstermiş, üreten ve üretirken kendini ve etrafındakileri de dönüştüren bir sanat onunki; böylesine içe kapanma dönemlerinde belki de en çok ihtiyacımız olan şey. Türkiye şartlarında genç ve ayrıcalıksız kuir bir ressamın on yıllık üretimini bir arada görebilmek, tarihi hem kendisi hem de izleyici için yeni ve bu kez başka bir biçimde konuşturması anlamına da geliyor.
Hafızanın katmanlarında bir gezi ve yeni ihtimaller
Soldan sağa;
Okyanus Çağrı Çamcı, Hikâyenin Kayıp Parçası, Kağıda dijital baskı, Değişken boyutlar, 2026
Okyanus Çağrı Çamcı, Seni Her Zaman Bulacağım, Kumaşa dikiş, 43 × 29 cm, 2022
Okyanus Çağrı Çamcı, Evlilik Cüzdanı, Kâğıda akrilik, sulu boya ve transfer baskı, Her biri 20.5 × 23.5 cm, 2021
Küratörlüğünü Görkem İmrek’in yaptığı sergide yer alan yapıtlar, sanatçının resimde yoğunlaşan pratiği göz önünde bulundurularak, klasik sergileme mantığından çıkarılıp mekân içinde katmanlanan bir “duygusal arşiv” yapısına dönüştürülmüş. Tüm mekân böylece sanatçının aile arşivlerini ve kendini odağa aldığı son on yıllık üretimini, tekil olarak sunmak yerine aralarındaki ilişkinin görünür olduğu bir yapı olarak kurgulanmış. Bu da izleyicinin, doğrusal bir anlatıyı takip etmek yerine, parçalı bir hafıza alanında dolaşmasını sağlıyor. Fısıltı halinde jenerasyonlar arası taşınan hikâyelerin birbirine değebileceği, boşlukların ve kesintilerin de anlama dahil olduğu bir mekânsal düzen. İzleyicinin kendi “sustuklarıyla” temas edebileceği ortak bir zemin. Nitekim Okyanus Çağrı Çamcı, Sub Rosa’da, temsil edilen hikâyeleri sabitlemek yerine, onları çoğaltmayı, onların fark ve benzerlikten doğan çeşitliliğini gözler önüne sermeyi ve onlara bir “ses” vermeyi başarıyor. Böylece, mesele yalnızca sessizliğin varlığı değil; onun nasıl taşındığı, nasıl paylaşıldığı ve nasıl kırılabildiği de oluyor.
Okyanus Çağrı Çamcı, Okyanus’un Onuncu Yılı, Kâğıda sulu boya, 39 × 50 cm, 2025
Kimin neyi söyleyebildiği, kimin sustuğu, hangi duyguların meşru kabul edildiği, hangilerinin bastırılması gerektiği bu aktarımla belirlenir. Bu yüzden bizden önceki kadınların taşıdığı duygusal yüklere bakabilmek, yalnızca geçmişe bakmak değil; bugünün ilişkilerini, yakınlık biçimlerini ve güç dengelerini de açığa çıkarmak anlamına da gelir. Bu görünür kılma hâli, özellikle Hikâyenin Kayıp Parçası, Seni Her Zaman Bulacağım ve Evlilik Cüzdanı gibi işlerde, arşivin yalnızca saklanan değil, eksilen ve yeniden kurulan bir şey olduğunu hissettirir. Sanatçının çocukluğundaki bir doğum günü fotoğrafında taktığı kartondan şapkanın Okyanus’un Onuncu Yılı resminde yeniden karşımıza çıkışı, arşivin zamanla kurduğu ilişkiyi daha da somutlaştırır: geçmiş yalnızca hatırlanan bir şey değildir, geçmiş bugünde yeniden kurulabilir. Bu aynı zamanda Okyanus’un açılmasının ve kendi adını seçmesinin onuncu yılına da denk düşer. Böylece iş, çocuklukla bugün arasında düz bir süreklilik kurmak yerine, kimliğin kesintilerle, geri dönüşlerle ve bilinçli seçimlerle yeniden yazıldığının altını çizer.
Soldan sağa;
Okyanus Çağrı Çamcı, Eşler, Kâğıda toz pastel, 50 × 70 cm, 2026
Okyanus Çağrı Çamcı, Melek’in Hikâyesi, Kâğıda dijital baskı, 2019
Okyanus Çağrı Çamcı, Sevgi’nin Hikâyesi, Kâğıda dijital baskı, 2024
Eşler ile birlikte Melek’in Hikâyesi ve Sevgi’nin Hikâyesi yan yana düşünüldüğünde, onun üretimlerinde aile yalnızca bir köken ya da aidiyet alanı olarak değil, kadınlar arasındaki ilişkilenme biçimlerinin yeniden yazıldığı bir zemin olarak belirir. Eşler’de anneannesinin annesi Ayşe ve “kuması” Gülsüm’ün yan yana olduğu bu resim, patriyarkal bir düzenin içinde tanımlanmış bir ilişkiyi tek boyutlu bir çatışma ya da rekabet olarak okumayı reddeder; bu iki kadının aynı yapının içinde nasıl yan yana var olduklarını, aralarında nasıl görünmez bir bağ kurulmuş olabileceğini düşündürür. Benzer şekilde Melek ve Sevgi’nin hikâyeleri de aile içindeki kadın figürlerini yalnızca roller üzerinden değil, birbirlerine temas ettikleri, birbirlerini taşıdıkları, kimi zaman da o rolleri aşan yakınlıklar kurdukları yerlerden okumaya açar. Burada kadınlar arasındaki ilişki, verili akrabalık şemalarının ötesine taşar: dayanışma, sessiz bir anlaşma, birlikte hayatta kalma bilgisi ya da yalnızca birbirine tanıklık etme hali olarak belirir. Sanatçı, bu kalıpları sabitlemek yerine, o kalıpların içindeki çatlakları, beklenmedik bir aradalıkları ve bağları görünür kılmaktır.
Okyanus Çağrı Çamcı, Arzunun Peşinden Yürümek, Kâğıda toz pastel ve sprey boya, 320 × 152 cm, 2024
Sanatçının anneannesine ait dantelleri kullanarak ürettiği Arzunun Peşinden Yürümek resminde yalnızca bir malzeme seçimi yapmaz; bakımın, sevginin ve kabul edilmenin hatırasını serginin bu bölümünün merkezine taşır. Sergide bir araya gelen bu işler, aileyi sabit bir yapı olarak değil, yeniden yazılabilir bir ilişki ağı olarak düşünmemizi sağlar. Biyolojik bağların ve toplumsal rollerin belirlediği kadınlık hallerinin yerine başka bir yakınlık ihtimali belirir. Aynı soyun içinde birbirinden kopuk görünen hayatlar, burada başka bir devingenlik içinde var olur. Bu yüzden bu işler, geçmişe ait bir “aile hikâyesi” anlatmanın aksine, bugünde yeniden kurulabilecek, seçilebilecek, dönüştürülebilecek yakınlık biçimlerine işaret eder.
Konuşulmayan neyi koruyor?
Soldan sağa;
Okyanus Çağrı Çamcı, İkimizin Arasında, Kâğıda toz pastel, 50 × 70 cm, 2026
Okyanus Çağrı Çamcı, Ellerin Ellerimde, Kâğıda dijital baskı, 30 × 30 cm, 2023
Okyanus Çağrı Çamcı, Dayanışma, Kâğıda dijital baskı, Değişken boyutlar, 2023
Okyanus’un işleri, kuşaklar arası travma aktarımının dışında bir hayat ve dünya hayal edebilmenin yolunun bu sessizliği kırmaktan geçtiğini hatırlatır. İfşa ve mahremiyet arasındaki ince çizgiyi gözeten ama ondan korkmayan bir yerden yapar bunu: mahrem olanı bir teşhire dönüştürmeden, ama saklananın yükünü de öylece bırakmadan. Sanatçı kişisel deneyimi yalnızca “özel hayat” olarak değil; kuir feminist bir dayanışma biçimi, bir kolektif öğrenme alanı olarak düşünür. Bu öğrenme alanını özellikle İkimizin Arasında, Ellerin Ellerimde ve Dayanışma gibi işlerde, ilişkinin kendisinin bir bilgi üretme biçimi olduğunu açığa çıkarır.
Audre Lorde, kırılganlık üzerine yazılarında, kırılgan olanı saklamanın değil ancak ona bakacak cesareti göstermenin gerçek dayanışma olduğundan söz eder. Kırılganlığımızı gizlemek, görünürde bir korunma kalkanı işlevi üstleniyor gibi görünse de aynı zamanda bize dayatılan sessizlik kültürünün de devamlılığını sağlamış olur. Suskunluk, bizi birbirimizden uzaklaştırmakla kalmaz baskı sistemlerinin işini de kolaylaştırır. Kimi zaman belli belirsiz bir yüz, kimi zaman önde bağlanmış eller, kimi zaman çocukluğundan bir doğum günü fotoğrafı; sergide aile arşivinden anılar incelikli bir şekilde dile gelir. Burada, Audre Lorde’un şu cümleleri geliyor aklıma: “Ben konuşmuş olayım olmayayım, şimdi değilse bile sonra nasılsa ölecektim. Sessizliklerim beni korumamıştı. Sessizliğin seni de korumayacak.” Lorde’un bu sözleri yalnızca teorik bir referans değil, pratik bir uyarı gibidir de.
Okyanus Çağrı Çamcı, Ayrılma, Birleşme ve Kesişim, Kâğıda toz pastel ve sprey boya, Her biri 30 × 40 cm, 2025
Kiminle, nerede, nasıl konuşabildiğimiz; hangi duyguları ifade edebildiğimiz, hangi sessizlikleri artık taşımak istemediğimiz… Bunların hepsi hayatta kalma stratejileriyle doğrudan bağlantılıdır. Okyanus’un pratiği bu alanları besler. Duyguların yalnızca bireysel deneyimler olarak kalmasına izin vermez; onları ilişkilere, hafızaya ve politik bağlama yerleştirir. Aile fotoğrafları, ev içi sahneler, evlilik cüzdanları, danteller, kumaşlar… Bunlar ilk bakışta çok tanıdık, neredeyse “zararsız” eşyalar gibi durur. Ama sanatçı bu malzemeleri kullanarak, ev ve aileye dair bildiğimiz anlatıyı tersyüz eder. Yatağım gibi bir başlıkta evin en mahrem alanı doğrudan sahneye çıkarken, Ayrılma, Birleşme ve Kesişim gibi işler ilişkilerin sürekli yeniden kurulan yapılar olduğunu hatırlatır. Bu Sana Hoşçakal Demek ise hem bir vedayı hem de söylenememiş olanı ima eder. Bu işler birlikte okunduğunda, evin ve ilişkinin güvenli bir sabitliğinin olmadığını; kırılgan, geçişli ve politik olarak yüklü alanlar olduğunu açığa çıkarır.
Okyanus Çağrı Çamcı, Bu Sana Hoşçakal Demek, Kâğıda toz pastel ve sprey boya, Her biri 62 × 50 cm, 2024
Okyanus Çağrı Çamcı’nın sanatı kuşaklar arası aktarılagelen ve ancak bizim kuşağımızdan kadın+’ların gerçek anlamda bir kırılma yarattığı bir suskunluğu ifşa edişiyle günümüz güncel sanatında önemli bir yere konumlanır. Bu kadar kişisel ve dolayısıyla kırılgan konuları ele alma biçimi, sadece kendi ailesinin tarihinde bir kırılma anına işaret etmez, bugünün Türkiye’sinde birer hayatta kalma pratiği olan aşk, dostluk, dayanışma ve kız kardeşlik bağlarının güçlenmesine de katkı sunar. Birbirimizi korumanın ve kaybetmeme çabasının sürekli yeniden icat edilen diline ve sessizlikten yapılmış duvarların arasından küçük geçitler açılmasına dair önemli bir eşik. Bu yüzden sanatçının ilk kişisel sergisinin, Sub Rosa başlığının çağrıştırdığı gizli dil, gizli bahçe, gizli anlaşma hali yalnızca estetik bir metafor değil; politik bir gereklilik, gündelik bir strateji ve daha da önemlisi “birlikte” hayatta kalmanın yollarını aradığımız bir dostluğa da işaret eder. Baskının, otosansürün ve içe çekilmenin gündelik hale geldiği bir yerde, duyguların yalnızca bireysel meseleler olarak kalmasına izin vermemek; onları ilişki içinde dolaşıma sokmak sanatın neden aynı zamanda politik bir eylem de olduğunu hatırlatır.
Belki de bugün, bizim için en radikal eylem tam olarak bu: Kırılganlığımızı birbirimize emanet etmek, sessizliği birlikte bozmak ve duygusal arşivlerimizi yalnız olmadığımızı bilerek yeniden düşünmek. Okyanus Çağrı Çamcı’nın sanatı hepimiz için bunu mümkün kılan alanlardan biri; hem kişisel bir temas noktası, hem kuir feminist bir dayanışma pratiği, hem de kadınlar arası bağların türlü ihtimallerine doğru açılan inatçı bir gedik.
Okyanus Çağrı Çamcı, Sub Rosa, Sergiden görünüm, Depo, 2026. Fotoğraf: Eyhan Çelik
Yorumlar