Bir bienalin anatomisi: Sinopale

Karada Akıl Yürür, Denizde Sezgi başlıklı onuncu edisyonu 15 Kasım'a kadar devam eden Uluslararası Sinop Bienali, Sinopale, yirmi yılı aşan geçmişi boyunca sanat üretiminin yerel koşulları, kamusal alan ve kültürel örgütlenme üzerine çeşitli yaklaşımlar geliştirdi. Sinopale'ye ayırdığımız yayın haftasının ilk yazısında bienalin kuruluşundan bugüne geçirdiği dönüşümü, farklı edisyonlarda şekillenen küratoryal yaklaşımlarını ve sergi programının ötesine uzanan faaliyetlerini inceliyoruz

Sinopale 10. Fotoğraf: Doğa Yılmaz

2005 yılında kurulan Uluslararası Sinop Bienali, Sinopale, Türkiye'de çağdaş sanatın yerel ölçekte örgütlenmesine ilişkin farklı bir model geliştirme düşüncesiyle ortaya çıktı. Avrupa Kültür Derneği tarafından başlatılan ve sanatçı, küratör ve akademisyen T. Melih Görgün'ün öncülük ettiği girişimin temelinde, kültür ve sanat üretiminin yerel kalkınmadaki rolü ile sivil toplumun bu süreçte üstlenebileceği sorumluluklar bulunuyordu. Sinopale, iki yılda bir düzenlenecek uluslararası bir çağdaş sanat etkinliği olarak tasarlanırken sanatçıların, küratörlerin ve kent sakinlerinin üretim süreçlerine birlikte katılabileceği bir yapı geliştirmeyi benimsedi. Bu yaklaşım, bienalin küratoryal programından organizasyon biçimine kadar uzanan ve sonraki edisyonlarında da sürdürülen bir çalışma anlayışının temelini oluşturdu.

Bienalin kuruluşundaki düşünsel çerçeveyi anlamak için ilk edisyonun metnine bakmak önemli. Metinde, Türkiye'deki kültür ve sanat politikalarının giderek özel sektörün öncelikleri doğrultusunda şekillenmesi ve kültürel faaliyetlerin belirli merkezlerde yoğunlaşması eleştiriliyor. Bu koşullar altında sivil inisiyatiflerin yerel, ulusal ve uluslararası ilişkileri harekete geçirerek nasıl bir kültürel yapı oluşturabileceği sorusu gündeme getiriliyor. Sinopale'nin kuruluşuna yön veren meselelerden biri de bu: Yerel ölçekte geliştirilen bir sanat organizasyonu, kendi üretim koşullarını oluştururken uluslararası çağdaş sanat ortamıyla nasıl ilişki kurabilir? Bienalin ilk edisyonundan itibaren benimsediği katılımcı yaklaşım, bu soruya verilen yanıtın önemli bir parçasını oluşturuyor.

İlk Sinopale, 2006 yılında Şey başlığıyla düzenlendi. Küratörlüğünü Beral Madra, T. Melih Görgün ve Vittorio Urbani'nin üstlendiği edisyon, 60 sanatçının katılımıyla gerçekleştirildi. Sinop Tarihi Cezaevi, Eski Tekel Binası, Pervane Medresesi El Sanatları Çarşısı, Etnografya Müzesi, Eski Otel 117 ve şehir merkezi bienalin mekânları arasında yer aldı. İlk edisyonun kavramsal çerçevesi, varlığı bilinen ancak tanımlanması güç olan durumları ifade eden şey sözcüğünden hareket ediyordu. Sorumluluk, görmezden gelme, yıkım ve yeniden oluşum gibi meseleler etrafında şekillenen programda Sinop Tarihi Cezaevi önemli bir yer tutuyordu. Bununla birlikte bienalin programı, sanatçıların kent sakinleriyle gerçekleştirdiği atölyeleri ve kamusal alandaki performansları da kapsıyordu. Böylece Sinopale'nin kuruluşunda tanımlanan katılımcı üretim anlayışı, daha ilk edisyonda farklı çalışma biçimleri üzerinden karşılık buldu.

Sinopale'nin başlangıçta ortaya koyduğu bu modelde, sanatçıların üretimlerini Sinop'a taşıması kadar, çalışmalarını burada geliştirmesi de önem taşıyordu. Yerel katılımın sanat üretiminin bir parçası olarak düşünülmesi, bienalin hem hazırlık süreçlerini hem de programını şekillendirdi. Bu yaklaşım sonraki yıllarda farklı küratoryal çerçevelerle yeniden yorumlanırken Sinopale'nin faaliyetleri de sergilerin çevresinde gelişen atölyeler, forumlar, film gösterimleri ve eğitim programlarıyla genişledi. 2005 yılında Avrupa Kültür Derneği tarafından başlatılan organizasyonun koordinasyonu bugün Sinop Sürdürülebilir Kalkınma Derneği tarafından yürütülüyor. 

Bienal takviminin ötesinde

Sinopale Çocuk, İçimdeki Dev Senfonim. Fotoğraf: Renan Koen

Sinopale'nin faaliyetleri, iki yılda bir düzenlenen bienal edisyonlarıyla sınırlı kalmıyor. Yıllar içinde geliştirilen eğitim, araştırma, yayıncılık ve kamusal programlar, organizasyonun farklı disiplinlerle ilişkisini genişletirken bienal dönemleri arasında da çalışmalarını sürdürmesine olanak tanıyor. Sinopale Çocuk, Sinopale Akademi, Sinopale Forum ve Sinopale Film, bu faaliyetlerin başlıca örneklerini oluşturuyor. Her biri farklı katılımcı gruplarına ve çalışma yöntemlerine sahip olan bu programlar, Sinopale'nin sanat üretimi kadar bilginin paylaşımı ve kültürel tartışmaların geliştirilmesiyle de ilgilendiğini gösteriyor.

Sinopale Çocuk, bienal sergileriyle ilişkili atölyeler ve rehberli gezilerin yanı sıra edisyonlar arasında da yaratıcı öğrenme programları düzenliyor. Çocukların sanatçılarla, farklı malzemelerle ve üretim yöntemleriyle karşılaşmasını sağlayan program, sanat eğitimini bienal deneyiminin süreklilik taşıyan bir parçası olarak değerlendiriyor. Sinopale Akademi ise atölyeler aracılığıyla farklı disiplinlerden katılımcıları bir araya getiriyor. Bu kapsamda gerçekleştirilen çalışmalar, sanatsal üretim ile araştırma ve öğrenme süreçleri arasında ilişkiler kurulmasına imkân tanıyor.

Sinopale Forum, organizasyonun tartışma ve araştırma faaliyetlerinin önemli örneklerinden biri. 2016 yılında Yerel Kalkınmada Kültür ve Yaratıcılık başlığıyla gerçekleştirilen forum, kültür ve sanatın yerel kalkınmadaki rolünü, sivil toplum girişimlerini ve kentteki farklı aktörlerin deneyimlerini bir araya getirdi. Bu tartışmaların kitaplaştırılması, Sinopale'nin etkinlikler sırasında üretilen bilgiyi daha sonra başvurulabilecek bir kaynağa dönüştürme yaklaşımını da ortaya koyuyor. Benzer biçimde 2017 yılında gerçekleştirilen Bir Kenti Anlamak: Sinop Yaz Atölyesi, araştırma ve öğrenme faaliyetlerinin yayınlarla ilişkisini gösteren çalışmalar arasında bulunuyor.

Sinopale Dostları 20. Yıl Buluşması'nda Sinopsis

Yayıncılık, Sinopale'nin zaman içinde geliştirdiği bir diğer faaliyet alanı. Bienal kitapları, küratoryal metinleri, sanatçı projelerini ve edisyonlar boyunca yürütülen tartışmaları bir araya getirirken Sinopsis gazetesi farklı bir belgeleme yöntemi sunuyor. Sanat ve gazetecilik eğitimi alan Sinoplu gençlerin de katılımıyla hazırlanan Sinopsis, bienal sürecindeki üretimlerin yanı sıra kentin kültürel ve toplumsal yaşamına ilişkin röportajlara, yazılara ve görsel içeriklere yer veriyor. 

Edisyonlar boyunca değişen sorular

Sinopale'nin bugüne kadar gerçekleştirdiği edisyonlar, bienalin başlangıçta ortaya koyduğu yaklaşımın farklı dönemlerde nasıl yorumlandığını gösteriyor. 2006'daki Şey başlıklı ilk edisyonun ardından 2008'de Şeylerin Yeni Düzeni, 2010'da Gizli Anılar Kayıp İzler ve 2012'de Gölgenin Bilgeliği: Bozulmuş Bilgi Çağında Sanat başlıklarıyla düzenlenen bienaller, bellek, bilgi, tarih ve toplumsal deneyim gibi meseleleri farklı kavramsal çerçeveler içinde tartışmaya açtı. Bu ilk dönem boyunca Sinop Tarihi Cezaevi önemli bir sergi mekânı olmayı sürdürürken programın kentin farklı noktalarına yayılması, bienalin mekânla kurduğu ilişkiyi de çeşitlendirdi.

2014 yılında gerçekleştirilen beşinci edisyon, Kümeler ve Kristaller: Sıfır Noktasında Gözlem başlığını taşıyordu. Sinopale'nin süreç ve mekân odaklı karakterini vurgulayan bu edisyon, sanat üretiminin gündelik yaşamla ilişkisini, yerel bağlamda geliştirilen deneysel çalışmalar ve farklı disiplinlerden katılımcıların bir araya geldiği projeler üzerinden araştırdı. 2017'de Aktarım kavramını merkeze alan altıncı edisyon ise, kültürel ve maddi belleğin aktarımı, farklı deneyimler arasındaki ilişkiler ve ortak üretim süreçleriyle ilgileniyordu. Sanatçıların Sinop'ta geliştirdiği mekâna özgü çalışmalar, bu kavramsal çerçevenin önemli bir parçasını oluşturdu.

2019 yılındaki yedinci edisyon, Burada ve Nerede: Bir Konum Politikası başlığıyla yerellik kavramını coğrafi, tarihsel ve politik ilişkiler üzerinden yeniden düşünmeye yöneldi. Feminist şair Adrienne Rich'in konum politikası düşüncesinden hareket eden bienal, bir yerin yalnızca fiziksel sınırlarıyla tanımlanamayacağını; hareket, karşılaşma, göç ve kültürel alışveriş süreçlerinin de o yere ilişkin bilgiyi şekillendirdiğini tartışıyordu. Karadeniz'in farklı coğrafyalarla kurduğu tarihsel ve güncel ilişkiler, bu edisyonda yürütülen sanatsal araştırmaların önemli konuları arasındaydı.

2021'de pandemi koşullarında gerçekleştirilen sekizinci edisyon, İleri Dönüşüm başlığıyla Sinopale'nin kendi geçmişine dönmesini sağladı. Yeni üretimlerin ve bunların tüketim hızının sorgulandığı program, bienalin önceki edisyonlarında gerçekleştirilen çalışmaları dijital ortamda yeniden gündeme getirdi. Böylece ileri dönüşüm kavramı, yalnızca malzemelerin yeniden kullanılmasıyla sınırlı kalmayarak geçmiş sanatsal deneyimlerin güncel koşullarda nasıl değerlendirilebileceğine ilişkin bir soruya dönüştü. Sinopale'nin kendi arşivini yeniden incelemeye yönelmesi, bu edisyonu önceki bienallerden ayıran önemli bir tercihti.

2024 yılında düzenlenen dokuzuncu edisyon, Tükenmeden Önce: Yeni Değerler Evreni başlığıyla ekolojik krizi, insanın doğayla ve toplumsal çevresiyle kurduğu ilişkiler üzerinden tartışmaya açtı. Félix Guattari'nin “Üç Ekoloji” düşüncesiyle ilişkilendirilen kavramsal çerçeve, ekolojik sorunları çevresel, toplumsal ve bireysel düzeyleriyle birlikte değerlendirmeye yöneliyordu. Önceki edisyonlarda farklı biçimlerde karşılaşılan sürdürülebilirlik, ortak yaşam ve kaynakların kullanımı gibi meseleler, bu kez değer sistemlerinin yeniden düşünülmesi üzerinden ele alındı. Sinopale'nin yirmi yıla yaklaşan geçmişinde değişen kavramsal öncelikler, bienalin güncel toplumsal ve kültürel tartışmalarla kurduğu ilişkinin de izlenmesine olanak tanıyor.

Sinopale'nin küratörleri ve sanatçıları

2006 | Sinopale 1: Şey

Küratörler: Beral Madra, T. Melih Görgün, Vittorio Urbani

Sanatçılar: Alparslan Baloğlu, Andre van Bergen, Antonio Riello, Aylin Kalem, Burcu Yağcıoğlu & Ece Kalabak & Nazar Sigaher, Canan Beykal, Ekmel Ertan, Emre Koyuncuoğlu, Eric van Hove, Ferhat Özgür, Gue Schmidt, Handan Börtüçene, İpek Düben, Juliane Stiegele, Jürgen Hefele, Kerem Onur, Lerzan Özer, Marc Rees & Neil Davies, Mohaç Yücel, Monali Meher, monochrom, Murat Özelmas, Nezaket Ekici, Next Future, Nobuho Nagasawa, Orgacom (Nadia Tsulukidze & Sophia Tabatadze), Róza El-Hassan, Suna Suner, Tamas Oszwald, Walter Bergmoser, Yael Davis

2008 | Sinopale 2: Şeylerin Yeni Düzeni

Küratörler: Beral Madra, Emre Koyuncuoğlu, Monali Meher, Mürteza Fidan, Nezaket Ekici, Stephan Schmidt-Wulffen, T. Melih Görgün, Umut Südüak, Vittorio Urbani

Sanatçılar: Adrien Tirtiaux, Alpaslan Karaaslan, Atılkunst, Burçak Konukman, Carlos Pina, collabor.at, Dejan Kaludjerovic, Johannes Vogl, Julie Upmeyer & Ina Stockem, Mariëlle Videler, Maria Cosmes Román, Metahaven, Monali Meher, Nezaket Ekici, Renan Koen, Rob Sweere, Roland Stratmann, Roza El Hassan

2010 | Sinopale 3: Gizli Anılar Kayıp İzler

Küratörler: Beral Madra, Branko Franceschi, Hande Sağlam, Nike Baetzner, Rana Öztürk, T. Melih Görgün, Vaari Claffey, Vittorio Urbani

Sanatçılar: Anne Metzen, Ayhan & Bahar Enşici, Bea McMahon, Declan Clarke, Daniele Pezzi, Els vanden Meersch, Ferhat Özgür, Fiona Marron, Georg Klein, Gülsün Karamustafa, Hülya Karakaş, Işıl Eğrikavuk, Jelena Vasiljev, Joel Andrianomearisoa, Ludwig Kittinger, Mali Weil Performance Project, Maria Ikonomopoulou, Maria Papadimitriu, Masa Project, Renan Koen, Rhona Byrne, Ronan McCrea, Sarah Pierce, Sean Lynch, Seyit Saatçi, Sıtkı Kösemen, Tayfun Serttaş, The Virtual Museum of Avant-garde, Ziya Azazi

2012 | Sinopale 4: Gölgenin Bilgeliği: Bozulmuş Bilgi Çağında Sanat

Ana program küratörleri: Aslı Çetinkaya, Beral Madra, Dimitrina Sevova, Elke Falat, Işın Önol, Janet Kaplan, Sean Kelly

Diğer proje ve program küratörleri: Ana Riaboshenko, Eliane Esther Bots, Jacqueline Heerema, Ronald Boer, Francesco Ragazzi, Francesco Urbano, Andrea Zaumseil, Mürteza Fidan

Sanatçılar: Alpin Arda Bağcık, Amélie Brisson-Darveau, Andreas (muk) Haider, Ashley Hunt, Berglind Hlynsdottir, Bernd Oppl, Brigitta Bodenauer, Cat Tuong Nguyen, Evelina Domnitch & Dmitry Gelfand, Francis Alÿs, Francesco Bertele with Eddie Spanier, Hande Varsat, İnsel İnal, Karen Geyer, Liddy Scheffknecht, Monika Drożyńska, Özlem Sulak, Petra Elena Köhle & Nicolas Vermot Petit-Outhenin, Quynh Dong, Riikka Tauriainen, Shilpa Gupta, Stefanie Wuschitz, Sümer Sayın, Volkan Kaplan & A. Erdem Şentürk

Now Wakes the Sea projesi: Bahanur Nasya, Maurice Bogaert, Yılmaz Vurucu.

2014 | Sinopale 5: Kümeler ve Kristaller: Sıfır Noktasında Gözlem

Küratörler: Aslı Çetinkaya, Dimitrina Sevova, Elke Falat, Emre Zeytinoğlu, Işın Önol, T. Melih Görgün

Sanatçılar: Aylin Tekiner, Benjamin Egger, Çağla Sönmez Çakır, Daniel Marti, Eşref Yıldırım, Esther Kempf, Evle Demetriou, Evrim Kavcar, Fatih Aydoğdu – Ezgi Tok – Burak Kabadayı, Francisca Koch, Garrett Nelson, Hülya Karakaş, Johanna Reiner – Johannes Hoffmann, Konstantinos Manolakis, Lerna Babikyan, M-a-u-s-e-r (Aslı Serbest & Mona Mahal), Markus Hanakam – Roswitha Schuller, Miriam Hamann, Nezaket Ekici, Oliver Hölzl, Ona B., Pınar Öğrenci, Relax (Chiarenza & Hauser & Co), Romy Rüegger, Serkan Taycan, Teresa Henriques, Yann Pocreau, Yapı-Sanat Kooperatifi, Yasemin Özcan

İdeal Laboratuvar: Köy Enstitüleri sergisi: Aygün Kırca, Ayşe Balyemez & Ayşe Kurşuncu, Berrin Yapar Ünal, Çağın Kaya, Damla Yücebaş, Ferit Yazıcı, Fulya Asyalı, Semra Güler

Performanslar: Annie Vigier, Burçak Konukman (Ipa Performance), Çiğdem Borucu Erdoğan, Dilek Çipli – Esra Kayıkçı, Franck Apertet (Les Gens D’uterpans), Hülya Karakaş, Jasmyn Fyffe

2017 | Sinopale 6: Aktarım

Küratörler: Jonatan Habib Engqvist, T. Melih Görgün, Nike Bätzner

Sanatçılar: Anne Baumann, Sophie Baumgaertner, Alvaro Campo, Aylin Çakıner, Uygar Demoğlu, Philippe van Eetvelt, Cevdet Erek, Ayşe Erkmen, Mürteza Fidan, Wilhelm Frederking, Ulrike Grossarth, Frank Hagen, İpek Hamzaoğlu, Murat Haschu, Kristina Heinrichs, Susanne Hopmann, Horst & Maria Project (Jan Nicola Angermann, Ferhat Ayne, Min Bark, Ezgi Böttger, Nora Denneberg, Theo Dietz, Lucia Goedicke, Anette C. Halm, Shaotong He, Gabriel Hensche, Sören Hiob, Bangjoo Kim, Kasper Leisner, Charlie Stein, Alicia Hernández Westpfahl), Jan-Hendrik Pelz, Nil İlkbaşaran-Güngör Erdem, Christian Jankowski, Volkan Kızıltunç, Sebastian Körbs, Maria Lantz, leavinghomefunktion (Anne Knoedler, Johannes Foetsch, Elisabeth Oertel, Effy Zeniou, Kaupo Holmberg), Burçak Konukman, Ulrike Mohr, Nina Viktoria Zahl (Naußed), Emre Terlemez (Okçuer), Raluca Popa, Julian Rosefeldt, Bella Rune, Ginan Seidl & Yalda Afsah, Maria Sezer, Çağla Sönmez Çakır, Roland Stratmann, Esther Suarez Ruiz, Youssef Tabti

2019 | Sinopale 7: Burada ve Nerede: Bir Konum Politikası

Küratörler: Aslı Serbest, Mona Mahall

Sanatçılar: Adelheid Schulz, Ana Filipovic & Philipp Mecke, Annika Eriksson, Banu Cennetoğlu, Cornelia Lund & Holger Lund (fluctuating images, Berlin), Çağla Sönmez Çakır, Fulya Erdemci & Kevser Güler, Hayırlı Evlat, Johannes Vogl, Kemal Özen, Mahir Namur, Mehtap Baydu, Misal Adnan Yıldız, Mobile Albania, Nil İlkbaşaran & Güngör Erdem, Övül Ö. Durmuşoğlu, Pınar Öğrenci, Şener Özmen, The Dynamic Archive

2021 | Sinopale 8: İleri Dönüşüm

Küratörler: Beral Madra, Emre Zeytinoğlu, Işın Önol, Livia Alexander, Jonatan Habib Engqvist, Nil İlkbaşaran, Mahir Namur, Rana Öztürk, Mürteza Fidan, T. Melih Görgün

Sanatçılar: Adrien Tirtiaux, Alparslan Baloğlu, Alvaro Campo, Anne Metzen, Ashley Hunt, Aylin Çakıner, Bella Rune, Berglind Jona Hlynsdottir, Burçak Konukman, Dejan Kaluderovic, Emre Koyuncuoğlu, Eric van Hove, Eşref Yıldırım, Evrim Kavcar, Hayırlı Evlat, Hülya Karakaş, İpek Hamzaoğlu, Johanna Reiner & Johannes Hoffman, Johannes Vogl, Julie Upmeyer, Maria Lantz, Maurice Boagert, Mehtap Baydu, Monali Meher, Müride Aksan, Nezaket Ekici, Nil İlkbaşaran & Güngör Erdem, Raluca Popa, Ronan McCrea, Riikka Tauriainen, Sümer Sayın, T. Melih Görgün, Ulrika Mohr, Yusuf Emre Yalçın

2024 | Sinopale 9: Tükenmeden Önce: Yeni Değerler Evreni

Küratörler: Deniz Erbaş, İpek M. Sür, Melike Bayık, Nil İlkbaşaran

Proje küratörü: Hal Kolektif

Sanatçılar: Ahmet Aksu & Elke Groen, Ali İbrahim Öcal, Aytekin Olgunsoy, Banu Uğural, Can Bora, Clemens Lauer, Çanakkale Bienali Seçkisi (Jakob Gautel, Mert Karaçıkay, Nikita Alexeev, Rüstem Aslan), Çiğdem Borucu, Ezgi Kılınçaslan, Ferhat Satıcı & Hülya Özdemir – Videoist, Fulya Çetin, Gülce Nur Ertopuz, Güngör Erdem, Işık Güner, Kate Price, Korhan Başaran, Mariam + Detu, Neva Özcü Örs, Nezaket Ekici, Özgür Demirci, Pınar Akkurt, Seçil Yaylalı, Server Demirtaş, Suat Öğüt, Tayfun Erdoğmuş, Yeşim Uzunöz, Youssef Tabti, Zafer Akşit

Kentle kurulan ilişkiler

Sinopale'nin kentle kurduğu ilişki, bienal edisyonlarında kullanılan sergi mekânlarının yanı sıra bu mekânların geleceğine ilişkin geliştirilen projelerde de izlenebiliyor. İlk dört edisyonda Sinop Tarihi Cezaevi'ni sergi mekânları arasında kullanan bienal, sonraki yıllarda kentin farklı yapılarında faaliyet göstermeyi sürdürdü. Bu süreçte eski hal binası, Sinopale'nin mekânla kurduğu ilişkinin önemli örneklerinden biri oldu. 1953 yılında Muharrem Tansel tarafından yaptırılarak kent yararına kullanılmak üzere belediyeye bağışlanan yapı, zamanla eski işlevini büyük ölçüde yitirdi. Belediyenin binayı yıkarak yerine bir alışveriş merkezi yapmayı planlamasının ardından, yapının korunması ve yeniden işlevlendirilmesi için girişimlerde bulunuldu. Avrupa Kültür Derneği, Chameleon Proje Yönetimi ve Tasarım, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yaratıcı Endüstriler Uygulama ve Araştırma Merkezi ve Sokak Bizim Derneği'nin katkılarıyla hazırlanan HAL, Sinop Buluşma Merkezi projesi, binanın farklı kültürel ve toplumsal faaliyetlere ev sahipliği yapabilecek bir merkeze dönüştürülmesini öngörüyordu. Sinopale, beşinci edisyondan itibaren bu yapıyı merkez olarak kullanmaya başladı. Böylece bienalin mekân arayışı, kentteki mevcut bir yapının korunması ve yeniden değerlendirilmesiyle ilgili daha geniş bir çalışmanın parçası hâline geldi.

Sinopale'nin kamusal alanla ilişkisini geliştiren çalışmalar arasında 2014 ve 2015 yıllarında gerçekleştirilen Ayda 1 Gün Sokak Bizim ve Sinop'un Nefesi projeleri de bulunuyor. Bienalin resmî tarihçesinde her iki projenin de 2014 yılında ilk üç, 2015 yılında ise sonraki üç uygulamasının gerçekleştirildiği belirtiliyor. 2014 yılında düzenlenen Bir Kenti Anlamak: Sinop Yaz Atölyesi ve Kent Oyunu ise Sinopale'nin kentsel araştırma ve katılım üzerine geliştirdiği faaliyetler arasında yer alıyor. Bu çalışmalar, bienalin programında kent yaşamına ilişkin meselelerin yalnızca sanat eserlerinin konusu olarak kalmadığını, bağımsız projeler aracılığıyla da araştırıldığını gösteriyor.

Bu ilişkinin daha yakın tarihli örneklerinden biri, 2024 yılında dokuzuncu edisyon kapsamında gerçekleştirilen Sinope'nin Bahçeleri projesi. Nil İlkbaşaran ve Güngör Erdem'in ortak yaratıcıları ve yürütücüleri olduğu çalışma, kent merkezindeki yapılaşmayla birlikte kaybolma riski taşıyan yerel bitki örtüsüne odaklanarak bahçeler üzerinden kuşaklar arası bilgi paylaşımını ve ekolojik farkındalığı gündeme getirdi. Proje kapsamında kent merkezindeki yüz bahçe ziyaret edildi; bahçe sahipleriyle Sinop Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencileri bir araya geldi ve kente özgü meyve ağaçlarının fidanları Sinop Tarihi Cezaevi'nin bahçesine dikildi. Böylece ekoloji, bienalin kavramsal çerçevesinin yanı sıra kentte yürütülen araştırma ve uygulama çalışmalarının da konusu oldu.

Sinopale'nin farklı dönemlerde gerçekleştirdiği bu projeler, bienalin kentle ilişkisinin tek bir çalışma biçimi üzerinden ilerlemediğini gösteriyor. Tarihsel yapıların yeniden kullanımı, kamusal alan üzerine araştırmalar ve ekolojik çalışmalar, farklı edisyonlarda değişen önceliklerle programda yer buldu. Bu çeşitlilik, Sinopale'nin yirmi yılı aşan faaliyetleri boyunca sanat üretimiyle kentsel meseleler arasında kurmaya çalıştığı ilişkinin somut örneklerini oluşturuyor.

Sinopale 10: Karada Akıl Yürür, Denizde Sezgi 

Sinopale 10. Fotoğraf: Doğa Yılmaz

Sinopale, yirminci yılını geride bırakırken onuncu edisyonuyla denizi, insanın çevresiyle kurduğu ilişkileri yeniden düşünmek için bir başlangıç noktası olarak ele alıyor. Karada Akıl Yürür, Denizde Sezgi başlığını taşıyan bienal, balıkçıların denizde edindikleri deneyimlerden hareketle sezgi, karşılıklı bağımlılık, emek ve güvencesizlik gibi meseleleri tartışmaya açıyor. Denizin yalnızca insan faaliyetlerine ev sahipliği yapan bir alan olarak görülmesini sorgulayan kavramsal çerçeve, insanlarla deniz canlıları, ekosistemler ve diğer insan dışı varlıklar arasındaki ilişkileri araştırıyor. Böylece önceki edisyonlarda farklı biçimlerde gündeme gelen ekoloji, ortak yaşam ve birlikte üretim meseleleri, bu kez deniz üzerinden yeniden düşünülüyor.

Deniz Kırkalı, Marina Fokidis, Mariam Natroshvili ve T. Melih Görgün'ün küratörlüğünü üstlendiği Sinopale 10, 2 Eylül - 15 Kasım 2026 tarihleri arasında gerçekleşiyor. Sanatçıların üretim süreciyle başlayan bienalin ana sergisi, 25 Eylül'de ziyarete açıldı. 23 sanatçı ve sanatçı inisiyatifinin katıldığı serginin yanı sıra programda performanslar, atölyeler, buluşmalar ve konuşmalar yer alıyor. Hal, Sinop Buluşma Merkezi, Sinop Eski Askerî Gazino Binası, Sinop Kültür Evi, Âşıklar Caddesi Sahil Başı ve Konak, bienalin bu yıl kullandığı mekânlar arasında bulunuyor. 

Bu hafta Unlimited'da Sinopale'ye odaklanmaya devam ediyoruz. Çarşamba günü bienalin kurucularıyla Sinopale'nin temel ilkelerini, perşembe günü ise Sinopale 10'un küratörleriyle güncel edisyonu konuştuğumuz söyleşiler yayınlanacak. Haftayı Sinopale 10'u yerinde ziyaret ederek hazırladığımız izlenim yazısıyla tamamlayacağız.