Çağdaş tasarımda yeni dönemin temsilcileri olarak maker'lar

30.04.2018

Design Unlimited'in Tasarımda demokrasi hareketi temalı dördüncü sayısının Diyalog sayfalarında yer verdiğimiz Jasper Visser, Joni Steiner, Tomas Diez ve Daniel Charny ile küresel ölçekte çalışan yeni nesil tasarımcılar ve maker hareketi üzerine sohbet ettik

 

Opendesk’in yerel üreticilerinden Ian Jinks, Londra

 

Üreticinin 21. yüzyıldaki rolü, sadece tasarım mesleği içinde değil, aynı zamanda yaratıcı endüstriler sektöründe de dikkate değer ve kapsamlı bir tartışmanın merkezinde. Yeni üretim araçlarının ve tekniklerinin artan sayısı son on yılda önemli bir gelişme gösterdi. Çevrimiçi platformların büyümesi, kitle fonlarından internete, üreticilerin çabalarının farklı biçimlerde sunulması, açık kaynaklı tasarım projelerinden yeniden düzenlenmiş üretim deneyimine kadar yeni formatlar oluşturma konusunda artan bir farkındalık ortaya kondu. Chris Anderson, kitabını Makerlar: Yeni Sanayi Devrimi olarak adlandırdığı 2012 yılından beri, Maker Hareketi, herkesi etkileme potansiyeline sahip olduğunu ve yeni teknolojinin yönlendirdiği tasarım konusundaki tutumumuzu kökten değiştirdiğini kanıtladı. “İkinci Makine Çağı” olarak da anılan 4. Sanayi Devrimi - ya da endüstri 4.0 - teknolojinin toplumlar içine gömülmesinin yeni yollarını temsil ediyor ve hemen hemen her sektörü mümkün olan her ölçekte aksatma potansiyeline sahip.

 

Tanık olduğumuz şey şu anda Maker hareketinin yıkıcı doğasının kanıtı olabilir mi? Üreticiler yeni makineler ve dijital araçlar denemelerine ihtiyaç duyarken, daha geniş kitlelerle söylemleri yorumlamak ve yaymak için heyecan verici bakış açılarını yansıtmak amacıyla değişim yapıcılara, arabuluculara, aktivistlere, yıkıcılara, kuramcılara, politika yapıcılara ve bağlayıcılara da ihtiyacımız var.

 

Opendesk’in tasarımlarından

 

Öte yandan, bu yeni çağ tasarım topluluklarını beslemek ve makerların zorluklarını anlamak, mekânlar, insanlar, zaman ve bağlam arasındaki ilişkilere derinlemesine bakmak ve bu temel faktörlerin disiplinlerin ötesindeki çağdaş kültür anlayışımızı nasıl şekillendirdiğini anlamayı gerektirir. Küresel bilgi birikimini nasıl yorumlayabilir, tercüme edebilir ve yerel bağlamda benzersiz bir yaklaşım oluşturmak için değerlendirebiliriz? Zaman ve mekana bakılmaksızın, bir birey olarak, çevrimiçi platformları kullanarak kolayca küresel bir kuruluşun parçası olabilirsiniz ama gerçekten bir grup insanı bir topluluk haline getiren şey nedir? Fab Lab Barcelona müdürü Tomas Diez, dijital üretim araçları ve gelecekteki şehir modelleri üzerindeki etkileri üzerine çalışıyor. Aynı zamanda Fablab'i dünyanın dört bir yanına bağlayan dağıtılmış bir eğitim modeli olan Fab Academy'nin global koordinatörü. Küresel bir platformdan diğerine, Opendesk müşterileri yerel üreticilere bağlayarak mobilyaların yapılma şeklini değiştiriyor. Londra'daki Opendesk tasarımcısı Joni Steiner tarafından ortaklaşa kurularak, talep üzerine inşa edilen ofis mobilyalarına yönelik kolay montaj tasarımları ile dijital dosyaları yerel üreticilere göndererek, dünya çapında bir yerel maker ağı aracılığıyla dünyanın herhangi bir yerinde yapılabilen dijital mobilya tasarımlarına ev sahipliği yapıyor.

 

Küresel tasarım topluluklarının kavramlarını ve makerların değişim etkenleri olarak etkilerini anlamak için, makerların mevcut durumu ve potansiyel geleceğini küresel bir bağlayıcı, bir küratör, bir değişim temsilcisi ve bir tasarımcı ile tartıştım. Yaklaşımları, Türk sahnesinde maker hareketinin daha çeşitli ve kapsayıcı geleceği için ilham kaynağı olabilir.

 

Jasper Visser

 

 

Değişim temsilcisi olarak rolünüzü nasıl tanımlıyorsunuz? 

 

Jasper Visser: Değişim temsilcisi olarak, organizasyonların yanı sıra tüm endüstrilerin içeriden değiştiğine inanıyorum. Değişim temsilcisi, bir danışmandan ya da proje yöneticisinden -oynadığım rollerden bazıları bunlar- görmek istediği değişimin kişisel sorumluluğunu üstleniyor. Benim durumumda bu, kültürel organizasyonların ihtiyaç duydukları dönüşümleri gerçekleştirmelerine yardımcı olurken, aynı zamanda bazı organizasyonlara derinden müdahil olmak, start-up'ları çalıştırmak ve tabii ki blogcu olarak dönüşümlere şahsen yatırım yapmak demek.

 

Makerların müzedeki rolü nedir? Müzelerde makerların misafir edilmesinin önemi nedir? 

 

J.V.: Arkadaşım ve meslektaşım Don Undeen geçen yıl Zagrep'te şunları söyledi: Müzeler makerlar tarafından yapıldı ve makerlar müzeleri önemli hale getirdi. Bu mesaja tam olarak katılıyorum. Müze koleksiyonlarının çoğu, yüzyıllar boyunca makerların ve sanatçıların bireysel yaratıcılıklarının bir sonucudur ve bu koleksiyonları çağdaş makerlara, tamircilere, bilgisayar korsanlarına, sanatçılara, tasarımcılara ve diğer yaratıcılara geri göndererek, bu koleksiyonlar ve hikayeleri hala güncel tutabilir. Makerların müzelerde yer almasının bir yolu da onlara misafirlik programları aracılığıyla ev sahipliği yapmak. 

 

Küresel toplulukla birlikte yaratmak için kullandığınız temel değerler/stratejiler nelerdir?

 

J.V.: Küresel bir toplulukla yaratmak... Bu gerçekten zor bir iş! Ama bu günlerde sormak için de tam doğru olan soru. Daha önce hiç olmadığı kadar dijital bağlantı ve hareketlilikteki gelişmeler sayesinde herhangi bir topluluk küresel bir topluluk haline gelebiliyor. Dünyadaki tüm kütüphanelerde yaptığımız gibi, topluluklar ile küresel yaratım süreçleri üreten çok insan tanımıyorum. Stratejiler çok çeşitli ve küresel ölçekte çalışmak için esnek, kapsayıcı ve alçakgönüllü olmak gerekiyor. Küresel tasarım projesinin değerleri, diğer bakış açıları hakkında keskin bir merak ve farklı insanların farklı fikirlere sahip olabileceği açıklık ve anlayış olmalı. Yaptığımız her işlem -ister küresel ister yerel olsun- her zaman benzersizdir ve zorluklara ve müşteriye özel olarak hazırlanır, ancak bu değerler ve temel prensipler her zaman geçerlidir.

 

Joni Steiner

 

 

Opendesk maker’ı, tasarımcıyı ve kullanıcıyı nasıl bağlar?

 

J.S.: Opendesk platformu, makerlar, tasarımclar ve kullanıcıları üç taraflı bir pazar olarak birleştirmeyi amaçlıyor. Bu, inşa edilmesi oldukça büyük bir iş. Bu nedenle, şu anda kullanıcıyı (müşteri-yerel olarak yaptırılan mobilya satın almak isteyen biri) bir maker ile birleştirmeye odaklandık. Bir yerel usta, bir CNC makinesi yanı sıra geleneksel ağaç işleme aletleri içeren bir atölye ile bir marangoz… Aynı zamanda tasarımcılar ile aynı anda, daha ‘çevrimdışı’ bir kapasitede çalışıyoruz. Bunu bu şekilde yapmamızın birkaç nedeni var.

 

Öncelikle, platform fikrinden bile önce ilk Opendesk için bir tasarım yaptık  ve dünyanın dört bir yanındaki şehirlerdeki insanlardan talep gördük. Böylece müşterilerimiz/kullanıcılarımız ve bir tasarım ile makerlar için hazırdık. Yerel maker ağını oluşturmak için biraz zaman harcadık ve bireylerden ve yeni şirketlerden büyük uluslararası şirketlere kadar çok sayıda ilginç müşterimiz oldu. Bu yüzden yeni tasarımlar ya da tasarımcılar ekleyerek makerlara odaklandık. Artık sağlam (ve hala büyüyen) bir üretici ağımız var, yeni ve gelişmekte olan tasarımcıların yeni tasarımlarına odaklanabiliyoruz ve amacımız bu yıl bu yönde ilerlemek. 

 

 

Küresel bir toplum yaratırken yerele saygı duyan Opendesk'in temel değerleri neler?

 

J.S.: Opendesk'in bir platform olarak, değer odaklı bir dünya için inşa edilen yeni bir mobilya şirketi olarak faaliyet göstermeyi umduğunu belirten bir misyonumuz var. Biz, bağımsız tasarımcılar ve makerlardan oluşan bir ağın, insanların ihtiyaç duydukları yerlerde iyi mobilya üretebilmelerini sağlayan bir platform olmak istiyoruz. Yani yerel maker için küresel bir platform oluşturmak istiyoruz. ‘Fabrikalar yerine insan yüzleri’ ile bunun insanlar için gerçekleştirilebilir bir hale gelmesini istiyoruz ve misyonumuz dünyanın en adil ve dağıtılmış tedarik zincirini inşa etmek. Birlikte çalıştığımız şeyleri tasarlama ve yapma şeklimizden başlayarak daha sağlıklı bir kolektif gelecek inşa etmek için birlikte çalışmaya inanıyoruz. Ben olabildiğince açık olmanın önemli olduğunu düşünüyorum. Biz ‘varsayılan olarak açık’ olduğumuzu söylüyoruz. Aynı zamanda dogmatik ya da çok kuralcı olmaktan kaçınmak için herkesin fikirlerini dinlemek gerektiğini söylüyoruz.

 

Yeni dönem tasarım topluluklarına makerlar olarak sizin bakış açınız nedir? Maker hareketinin yıkıcı yapıcılığı hakkında ne düşünüyorsunuz? Makerlığın bu potansiyeline sahip olduğunu düşünüyor musunuz?

 

J.S.: Kısa cevap… Evet! Yapma, birçok şeyi bozma potansiyeline sahiptir. Eğer bir zihniyet olarak düşünülürse, bir sorunla başa çıkmanın yolu, konuya ne olursa olsun merak ve sistem tasarımı getirmektir. “Bu şimdi nasıl çalışıyor, neden insanlara ve gezegene fayda sağlayan daha akıllı, daha iyi bir şekilde yapılmıyor?”

 

Dijital olarak güçlendirilmiş maker (maker hareketi dediğimiz zaman bu mu demek oluyor?) bir dönüştürücü konumunda. Küçük çocuklar kodlamayı, hareketlendirmeyi, hesaplamayı, kesmeyi, hacklemeyi öğreniyorlar. YouTube artık dünyanın öğretmeni ve dünyanın ansiklopedisi Vikipedi - birinci sınıftaki öğrencilerden büyükanne ve büyükbabalara kadar herkes hakkında çok şey öğrenebiliyor. Bu yapıcı, dönüştürücü!

 

Tomas Diez

 

 

Tasarım geçmişiniz, uygulamanızı küresel bir bağlayıcı olarak nasıl etkiledi?

 

Tomas Diez: Ben bir kentsel tasarımcıyım. Caracas-Venezüela'daki Simon Bolivar Üniversitesi’nde Kentsel Planlama ve Sosyoloji bölümünde okudum. Yerel üretim yoluyla aşağıdan yukarıya süreçleri aktive etmenin yollarını bulmaya çalışıyorum. Bu yollar; bizle şehir arasındaki ilişkiyi değiştirebilecek olan süreçler. 20-25 yılda belki de dijital kesintilerin çalışma şeklimizi nasıl dönüştürdüğünü, bilginin dijitalleştirilmesinden başlayarak şehirde hemen hemen her şeyi nasıl oynadığını görmek oldukça ilginç. Şimdi gördüklerimiz, kentlerde üretimin yeniden yerelleşmesi ile dijital üretim, muhtemelen lojistik üzerinden, insanlar arasındaki ilişkileri de dramatik bir şekilde dönüştürecek. Bu; neredeyse imkansız olan bu göreve başlamama ve bunun gerçekleşmesi için küresel ağ ile çalışmamı tetikleyen şey.

 

Yerele saygı duyarak küresel bir topluluk yaratılmasının temel değerleri nedir? Küresel bir topluluğu oluşturan nedir? 

 

T.D: Topluluk terimi bugünlerde belirsiz bir şekilde kullanılıyor. Bir grup insan her zaman bir topluluk oluşturmaz. Bir topluluk, ortak bir amaç ve hırs paylaşan, bunu gerçekleştirmek için birlikte çalışan bir grup bireydir. 2007 yılında Fablab Barcelona'yı açtığımızda bir topluluk yoktu, neredeyse hiçbir şey yoktu. Son on yılda, bu ağı küresel bir harekete dönüştürdük. Şimdi 1300'den fazla fab laboratuvarımız var. Barselona’da bu topluluğun en azından birbirlerini tanımaları ve projeleri, kişileri paylaşmaları için araçlar oluşturduk. Fakat Fablab ağını bir topluluk haline getiren şey, programları, araçları ve değerler kümesini paylaşmamızdır. Ayrıca, çevrimiçi ve çevrimdışı olarak bir araya geliyoruz (yılda en az bir kez). Şu anda Daniel Charny gibi organizasyonlara bağlı küçük bir grubuz. Bir grup insan da Danimarka Tasarım Merkezi, Royal College of Art, Çin'deki Shenzhen Açık İnovasyon Laboratuvarı ve benzeri gibi FabCity projesine katkıda bulunuyor. Ancak nihai amacımız, yerel üretim ve işbirliğine dayalı yeni bir dijital ekonomiye olanak sağlamak için aktif olarak çalışan vatandaşlar ve komşulara sahip olduğumuz bir topluluk olarak kenttir, ki bu hedefi gerçekleştirmemize sadece birkaç yıl kaldı. 

 

Bir araştırmacı olarak, aynı zamanda eğitim, tasarım ve dijital üretim arasındaki bir bağlayıcı gibi de çalışıyorsunuz. ‘Maker Hareketi’ son on yılda nasıl değişti? Gelecekte nasıl bir değişim geçireceğini düşünüyorsunuz?

 

T.D.: Tarihe bakarsanız, endüstri; sanat ve tasarımı dramatik bir şekilde değiştirdi. Örneğin Bauhaus, toplum ve endüstri arasındaki modern ilişkiyi tanımladı. Ürünler bir şekilde toplum ve endüstri arasındaki arayüzler olarak çalıştılar, insanları bir dizi değerle birleştirdiler, aynı zamanda bir dizi ekonomik kural aracılığıyla da birbirlerine bağladılar. Endüstriyel sanayileşme için tasarım veya  ‘Estetik ürünler için tasarım’ işlemiyor. Papanek'in de belirttiği gibi endüstriyel tasarımcılar gezegendeki en tehlikeli türlerden biri. Dijital üretim araçlarının yayılması ve gelişen teknolojilerin potansiyeli ile, bu yeni toplum ve yeni endüstri arasında bir tür toplumsal sözleşme yaratmak için her şeyi yeniden düşünmeye başladığımızı düşünüyorum.

 

Daniel Charny

 

 

Maker hareketinin bugünkü haline baktığımızda, çağdaş tasarım kültüründe yerinizi nasıl tanımlıyorsunuz? 

 

Daniel Charny: Benim ana ilgim makerlıktan makinge yani yapmaya geçmek. Maker Hareketi’nin ilginç olan kısmı bu terim, bu fikir, insanları ve fikirleri bir araya getirmek için çok yararlı oldu, yaratılan momentum ve tartışmalar, hareketi pekiştirdi. 2011’de V&A’de küratörlüğünü yaptığım serginin ismi Power of Making (Yapmanın Gücü) idi, Power of Makers (Makerların Gücü) değil. Amaç, insanları teşvik ederek güçlendirmek, yapmanın bilgisini kutlamaktı. Eğer ileride bu döneme Making Hareketi diyebilirsek çok mulu olurum. 

 

Öte yandan, insanlar küratör terimini yorum yapmak ve pozisyon almak için kullanıyor. ‘Değişim maker’larının arasından ‘algı dönüştürenler’i ayırabiliriz; olan biteni okuyan, neyin nereye doğru evrildiğini anlayan ve buna göre alternatif bir gelecek yaratmaya çalışanlar. Spekülatif tasarım ya da spekülatif düşünce de denebilir buna. Küratörler, değişim makerları olarak durumun gittiği yönü değiştirenler olarak düşünülebilir. Küratörlüğün bu bölümü ki ben de bu alana ait olduğuma inanıyorum, “Şu anda bu oluyor” demenin yanı sıra “Peki bu geleceğimizin daha büyük bir parçası olsaydı ne olurdu” demek. Bunun da ötesinde, bu yönde bir pozisyon almak. Mesela sadece gözlem ve analiz değil, sentezlemek. 

 

Yeni dönem tasarım topluluklarındaki ‘makerların temsilciliği’ konusunda ne düşünüyorsunuz? 

 

D.C.: Dijital makerlığın geleneksel makerlığa iki şekilde etkisi oldu. Dijital aracılığıyla zanaatkarin kullanıcıyla tekrar ilişki kurarak eşik bekçiliği yapabilmesini sağladı. Dijitalin bu anlamda makerlığa büyük bir katkısı oldu. Bir başka yönüyle de farklı toplulukları bir araya getirdi; bunun bedeliyse malzemeyle ilgili bilgi ve yapmanın kendisine verilen değer azaldı. İnsanların aynı tecrübe seviyesinde olmaması ve aletlerle olan aşinalığının farklılığı bu alanı etkiledi. Ekranla çalışmaya devam ederken üretimin kendisinin uzak bir yerlerde yapılıyor olması malzemeyle olan ilişkiyi değiştirdi. Bugün malzemeyle olan ilişkiyi tekrar yaratmaya çalışıyoruz. Bir şeyi yaparken o özel alanda olmanız bambaşka bir tatmin yaratıyor; gerçekten sihirli bir süreç. Maker ya da hacker mekanlarında olduğunuzda insanların yaptıklarıyla tekrar ilişki kurduklarını, tecrübelerini dönüştürdüklerini ve bu tecrübenin potansiyeliyle olan ilişkilerini görmek ilham verici. Bu mekanlar bu yüzden çok önemli. Dijital yüzünden cinsiyet, eğitim, finans ve teknik bariyerler kalktı. 

 

Küresel ağlar ve tasarım toplulukları yaratmak için çalışan From Now On’un özündeki değerler ve stratejiler nedir? 

 

D.C.: Öncelikle, ‘ihtiyaçlar’la ilgileniyoruz. Gözlemleme, dinleme, analiz etme ve sonrasında da stratejik yönelimleri örnekleyecek bir şeyler yapmaya çalışıyoruz. Yaklaşımımız: ‘önce ihtiyaç, hızlı örnekleme’. From Now On’un merkezinde ihtiyaçları anlamak ve stratejiyi tam olarak kavramadan bir şeyleri deneyerek öğrenme var. Örneğin maker mekanını model olarak alarak İstanbul’da ya da Kuzey Karolina’da ya da Kyoto’da maker mekanı açmak amacımız değil. Yerel ihtiyaçlarla bağ kurarak yerel amaçlara uyan bir teklif üreterek buradan çıkan bir iş modeli türetmek önemli. ‘Amaç’ ve ‘ihtiyaç’a uyması önemli. Bu da From Now On’un nasıl işlediğini gösteriyor. Deneysellik için araç ve formatlar yaratarak insanların paylaştıkları değerleri, ilgi alanlarını ve amaçları keşfetmelerini sağlıyoruz. Bunu yapabilmek için de aktif olarak disiplinlerin ötesine geçen bir yaratıcı düşünce bütünü arayışındayız. 

 

 

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

Please reload

All rights reserved. Unlimited Publications.

Meşrutiyet Caddesi No: 67 Kat: 1 Beyoğlu İstanbul Turkey

Follow us

  • Black Instagram Icon
  • Black Facebook Icon
  • Black Twitter Icon