Kara kalem çizilmiş bir tablodur Medea!


Avustralyalı yazar, oyuncu ve film ile tiyatro yönetmeni Simon Stone’un yorumuyla Medea, 25. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında izleyiciyle buluştu. International Theatre Amsterdam yapımı olan oyunu, kurgulandığı “gerçek olay” ve Antik Yunan’a verdiği referans üzerinden değerlendirdik



Yazı: Ferdi Çetin



"Tarih Philomela’dır ve ırzına geçildiği, dili kesildiği, ormanların derinliklerinden geceleri ıslık çaldığı söylenir." ¹

Simon Stone yönetmenliğindeki Medea oyunundan, © Sanne Peper



Amerikalı doktor Debora Green ve Michael Farrar çifti 1979 yılında evlenirler. Fırtınalı geçen evlilikleri boyunca üç çocukları olur. Farrar, 1995 yılının Temmuz ayında eşinden boşanmak için mahkemeye başvurur. Ağustos ve Eylül aylarında Farrar iki kez hastanelik olmasına rağmen doktorlar hastalığının sebebini teşhis edemezler ve bu süreçte alkol sebebiyle Green’in sağlığı giderek bozulur. 24 Ekim tarihinde Green ve üç çocuğunun yaşadığı Farrarların evinde yangın başlar ve Debora bir çocuğuyla birlikte alevlerin arasından çıkmayı başarsa da ailenin diğer iki çocuğu itfaiyenin uğraşlarına rağmen kurtarılamazlar. Yangın sonrası yapılan araştırmalarda yangının ortaya çıkış noktası olarak Debora Green’in yatak odası olarak belirlenir. Farrar’ın teşhis edilemeyen hastalığının sebebi ise risindir. Bu zehir Farrar’ın eşi tarafından yemekle birlikte servis edilmiştir.


Bu dava Amerikan basınında bir sansasyon yaratır. Debora Green çocuklarını öldürmekten ve eşini zehirlemeye teşebbüsten hapse mahkûm edilir.²


Simon Stone yönetmenliğindeki Medea oyunundan, © Sanne Peper


25. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında Avustralyalı yazar, oyuncu ve film ile tiyatro yönetmeni Simon Stone’un yorumuyla Medea, İstanbul seyircisi ile buluştu. İki gösterim gerçekleştirmek üzere İstanbul’a gelen International Theatre Amsterdam yapımı Medea, yukarıda alıntıladığım “gerçek olayın” ardından kurgulanmış. Bu manada izlediğimiz gösterim Euripides tarafından yazılan ve aynı ismi taşıyan antik Yunan tragedyasının bir yeniden yazımı. Kaynak metni tiyatro seyircisi yakından bilir ama kısaca toparlamak gerekirse, Medea âşık olduğu Iason ile birlikte olmak için ailesini, köklerini ve topraklarını terk eder ve hayatının geri kalan kısmına bir “yabancı”, bir “öteki” olarak devam eder. Ta ki Iason, Korintli bir prensesle evlenme kararı alana kadar. Bu karar ile birlikte Medea, iki çocuğunu öldürerek Iason’dan “intikamını” alır. Medea, Antik Yunan dünyasında yüzyıllar boyunca yorumlanan bir “ötekidir”, bir “doğulu” imgesidir. Antik Yunan dünyasının saldırgan ve eril söyleminin bastırdığı bir kimliktir.


Simon Stone yönetmenliğindeki Medea oyunundan, © Sanne Peper


20. yüzyıldaki feminist hareketlerle birlikte Medea, birçok açıdan tekrar tekrar yeniden ele alınmış bir karakterdir. Euripides’in yazdığı tragedyada sıklıkla yorumlanır. Simon Stone tarafından yönetilen Medea da bunlardan biri. Stone’un yorumuna, kurduğu yeni öyküye kısaca değinecek olursak, Stone’un yorumu günümüz dünyasında bir aile üzerinden açılır. Oyun başladığında anne bir süredir tedavi amacıyla evden uzak kalmıştır. Oyun anne ve babanın karşılaşmalarıyla başlar. Baba bu süre zarfından iki çocuğu ile birlikte çalıştığı ilaç firmasının sahibinin kızı olan kız arkadaşıyla birlikte yaşamaya başlamıştır. Karşılaşmanın ardından öykü derinleştikçe geçmişte yukarıda detaylandırdığımız “gerçek olaydan” esinlenilen detaylar açılmaya başlar. Kaynak metni bilenler Medea’nın çocuklarını öldüreceğini bilir ama bu yorumda annenin çocukları üzerinden kurgulayacağı intikam fikrinin nasıl uygulamaya geçirileceği tahmin edilebilir olsa da sürprizdir.


“Tarih Philomela’dır' diyor, Fransız yazar Vuillard. Tarih dilsizdir, ya da hikâyesi yazılamayanların tarihi bir motiftir, bir sestir veya bir ıslıktır."


Sahne tasarımında tamamen beyaz ve steril görünümüyle bir klinik ortamını anımsatan bir yorumun tercih edilmesiyle, bir hastane ortamı çağrışımının yanında sahnenin uçsuz bucaksız beyazlığa hapsedilmesi, sahne tasarımının pekâlâ boş bir kanvas olarak okunabilmesini de mümkün kılar. Bu kanvas, yönetmenin üzerinde kara kalem bir resim yapacağı boş bir zemindir.


Simon Stone yönetmenliğindeki Medea oyunundan, © Dim Balsem


Beyaz zemine yansıtılan sahne zamanı ile eş zamanlı canlı çekimler vardır: Çocukların ailenin “mutlu” anlarını kurguladığı vid